ตอนที่ ๑  การประเมินคุณภาพภายนอกรอบสาม  (๒๕๕๔-๒๕๔๘)

* สุเทพ ปาลสาร

                  เมื่อวันที่ ๒๐-๒๑ ธันวาคม ๒๕๕๓ได้มีโอกาสเข้าร่วมงาน“ การประชุมวิชาการ 10 ปี สมศ.”  ที่หอประชุมแห่งชาติสิริกิติ์    กรุงเทพมหานคร ก็อยากนำมาเล่าให้พี่น้องผู้บริหารและข้าราชการครูตลอดจนผู้เกี่ยวข้องได้รับทราบ ถึงความเคลื่อนไหวสำหรับการประเมินคุณภาพภายนอกรอบสาม(สมศ.) ดังสรุปพอสังเขปต่อไปนี้

                  เริ่มจาก การปาฐกถาของท่านประธาน   (นายกรัฐมนตรี นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ) ท่านได้กล่าวว่า คนจะมีคุณภาพนั้นจะต้องเกิดการจัดการศึกษาที่มีคุณภาพ  สำหรับเรื่องการประเมินนั้นเราได้ให้ความสำคัญกับเรื่องการประเมิน ถึงแม้ว่าจะเป็นเรื่องยาก  การจัดการศึกษาจะต้องสามารถตรวจสอบได้และประเมินได้  ถึงแม้ว่าเรื่องการประเมินจะเป็นเรื่องยากไม่คุ้นเคย ผ่านมา ๑๐ ปี ผลการจัดการศึกษาก็แย่ลงเยอะ กระบวนการนี้สำคัญมากต่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษา ความสำเร็จจะเกิดจากทุกฝ่ายไม่ใช่ สมศ. ฝ่ายเดียว ๑๐ ปี สมศ. มีภารกิจ มหาศาล หลายประเทศการประเมินระดับอุดมศึกษาทำไม่ได้เลย แต่ของเราทำได้ต้องชมเชย กระบวนการนี้ สมศ. ต้องใช้ความร่วมมือ ใช้เจตนาร่วม สร้างความเข้าใจ  จุดเน้นคือคุณภาพการศึกษา  คุณภาพมาตรฐานการเรียนรู้  ได้สั่งให้กรมต่างๆ  ก.พ.ร. ทบทวนระบบการประเมินใหม่ เป้าหมายสุดท้ายของการประเมินนั้นเพื่ออะไร เรื่องการลดภาระ  เป็นสิ่งที่ต้องทำ ไม่ต้องการรายละเอียดมากมายขนาดนั้น ผลการประเมินง่าย ๆ มองเห็นจุดเน้น ต่อไปจะไม่มีตัวชี้วัดของหน่วยงานแต่จะมีตัวชี้วัดของรัฐบาลอย่างเดียว การประเมินเที่ยวนี้เน้น ผลสัมฤทธิ์ ผลลัพธ์ ผลกระทบ  มากกว่ากระบวนการ  ทำไม/เพราะว่า  ปัญหาการศึกษา/ระบบคุณภาพ  ผลการประเมินคุณภาพเมื่อเทียบกับประเทศอื่นน่าตกใจ คณิต การอ่าน วิทย์  มีโรงเรียนกลุ่มเล็กๆที่ได้มาตรฐาน ส่วนใหญ่เป็นโรงเรียนสาธิต ดังนั้น ต้องเน้น การอ่าน คณิต วิทย์  ท่านได้พูดถึง สิ่งที่น่าตกใจอย่างยิ่ง คือคุณภาพการศึกษาสวนทางกับทรัพยากรที่จัดสรรให้  เราใช้งบประมาณมากแต่คุณภาพตกต่ำ ประเทศที่งบประมาณน้อยมาตรฐานสูงกว่าเราก็มีมาก หมายความว่า การลงทุนทางด้านการศึกษาขาดประสิทธิภาพ  ซึ่งแสดงว่างบประมาณไม่ใช่สิ่งจำเป็นต่อการพัฒนาคุณภาพการศึกษา ท่านพูดถึง ปัจจัยชี้ขาดการศึกษา ได้แก่ คุณภาพของครู ครูต้องให้เวลาทุ่มเทต่อการเรียนการสอน กับ นักเรียน ท่านกล่าวถึง  งานการปฏิรูปประเทศไทยว่ามีสองวาระที่เกี่ยวกับการศึกษา  ได้แก่ เรื่องของเด็กขาดโอกาส  เรื่องของครู ที่มีวิทยฐานะสูงขึ้นแต่ ไม่ส่งผลต่อคุณภาพ นอกจากนี้ งานที่ สมศ.ทำไปไม่ถูกนำไปใช้เท่าที่ควร มีโรงเรียน ICU ซึ่งไม่น่าจะใช่ อยากให้ สมศ.นำภาคส่วนมาร่วมมือในการดำเนินการเพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษาอย่างเข้มแข็ง 

เรื่องที่สอง ที่อยากนำมาเล่า  ขอกล่าวถึง ความชัดเจนของมาตรฐานสำหรับการประเมิน คุณภาพภายนอกรอบสาม  สมศ.ได้ดำเนินการจำทำคู่มือการประเมินคุณภาพภายนอกรอบสาม พ.ศ. ๒๕๕๔-๒๕๔๘ เสร็จเรียบร้อยแล้ว   ตามกฎกระทรวงว่าด้วยระบบ หลักเกณฑ์และวิธีการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. ๒๕๕๓ พอสรุปมาตรฐานการประเมินรอบสาม ดังนี้  มาตรฐานรอบสาม มีทั้งหมด ๔ กลุ่มมาตรฐาน ๑๒ ตัวบ่งชี้  ได้แก่ มาตรฐานที่ ๑ มาตรฐานด้านผลการจัดการศึกษา มาตรฐานที่ ๒ มาตรฐานด้านการบริหารจัดการศึกษา มาตรฐานที่ ๓ มาตรฐานด้านการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญและมาตรฐานที่ ๔ มาตรฐานด้านการประกันคุณภาพภายใน ดังรายละเอียดตัวบ่งชี้ต่อไปนี้

มาตรฐานที่ ๑ มาตรฐานด้านผลการจัดการศึกษา   มี

ตบช ๑  ผู้เรียนมีสุขภาพกายและสุขภาพจิตที่ดี

                ตบช ๒  ผู้เรียนมีคุณธรรม  จริยธรรม  และคุณลักษณะที่พึงประสงค์

                ตบช ๓  ผู้เรียนใฝ่รู้ และเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง

                ตบช ๔  ผู้เรียนคิดเป็นทำเป็น

                ตบช ๕  ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียน

ตบช ๙  ผลการพัฒนาให้บรรลุตามปรัชญา  ปณิธาน พันธกิจ และวัตถุประสงค์ของ

             การจัดตั้งสถานศึกษา

ตบช ๑๐ ผลการพัฒนาตามจุดเน้นและจุดเด่นที่ส่งผลสะท้อนเป็นเอกลักษณ์ของ

              สถานศึกษา

ตบช ๑๑ ผลการดำเนินงานโครงการพิเศษเพื่อส่งเสริมบทบาทของสถานศึกษา

มาตรฐานที่ ๒ มาตรฐานด้านการบริหารจัดการศึกษา

ตบช    ๗ ประสิทธิภาพาการบริหารจัดการและการพัฒนาสถานศึกษา

ตบช ๑๒ ผลการส่งเสริมพัฒนาสถานศึกษาเพื่อยกระดับมาตรฐาน รักษามาตรฐาน และพัฒนาสู่ความเป็นเลิศเพื่อให้สอดคล้องกับแนวทางการปฏิรูปการศึกษา

มาตรฐานที่ ๓  มาตรฐานด้านการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ             

ตบช ๖ ประสิทธิผลการจัดการเรียนการสอนที่ยึดผู้เรียนเป็นสำคัญ

มาตรฐานที่ ๔ มาตรฐานด้านการประกันคุณภาพภายใน

ตบช ๘  พัฒนาการของการประกันคุณภาพภายในโดยสถานศึกษาและต้นสังกัด

                     เรื่องที่สามที่อยากพูดถึงคือเรื่องของตัวบ่งชี้ ค่าน้ำหนักคะแนนและ รูปแบบและวิธีการประเมินสมศ.นอกจากจะกำหนดมาตรฐานแล้วยังได้กำหนดตัวบ่งชี้  โดยแบ่งตัวบ่งชี้เป็น ๓ กลุ่ม ซึ่งแต่ละกลุ่มสอดคล้องกับมาตรฐานใดนั้นค่อนข้างจะจดจำอยาก ไม่เหมือนการประเมินรอบสอง ที่มีมาตรฐานและตัวบ่งชี้ร้อยรัดสอดคล้องกัน แต่สำหรับรอบสามจะเป็นดังนี้ ได้แก่  กลุ่มที่ ๑ กลุ่มตัวบ่งชี้พื้นฐาน  มี  ๘ ตัวบ่งชี้  ซึ่งเกี่ยวข้องกับมาตรฐานที่ ๑ มาตรฐานด้านผลการจัดการศึกษา ๕ ตบช.  มาตรฐานที่ ๒ มาตรฐานด้านการบริหารจัดการศึกษา ๑ ตบช.  มาตรฐานที่ ๓ มาตรฐานด้านการจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ ๑ ตบช.  และมาตรฐานที่ ๔ มาตรฐานด้านการประกันคุณภาพภายใน ๑ ตบช.  กลุ่มที่ ๒ กลุ่มตัวบ่งชี้อัตลักษณ์ มี ๒ ตัวบ่งชี้ ซึ่งเกี่ยวข้องกับมาตรฐานที่ ๑ มาตรฐานด้านผลการจัดการศึกษา ๒ ตบช.  กลุ่มที่ ๓ กลุ่มตัวบ่งชี้มาตรการส่งเสริม  มี ๒ ตัวบ่งชี้  ดังรายละเอียดต่อไปนี้ซึ่งเกี่ยวข้องกับมาตรฐานที่ ๑ มาตรฐานด้านผลการจัดการศึกษา ๑ ตบช.และมาตรฐานที่ ๒ มาตรฐานด้านการบริหารจัดการศึกษา ๑ ตบช.  ดังรายละเอียดต่อไปนี้

กลุ่มที่ ๑ กลุ่มตัวบ่งชี้พื้นฐาน  มี ๘ ตัวบ่งชี้

              ตบช. ๑  ผู้เรียนมีสุขภาพกายและสุขภาพจิตที่ดี

              ตบช. ๒  ผู้เรียนมีคุณธรรม  จริยธรรม  และคุณลักษณะที่พึงประสงค์

              ตบช. ๓  ผู้เรียนใฝ่รู้ และเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง

              ตบช. ๔  ผู้เรียนคิดเป็นทำเป็น

              ตบช. ๕  ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียน

              ตบช. ๖  ประสิทธิผลการจัดการเรียนการสอนที่ยึดผู้เรียนเป็นสำคัญ

              ตบช. ๗  ประสิทธิภาพาการบริหารจัดการและการพัฒนาสถานศึกษา

             ตบช. ๘  พัฒนาการของการประกันคุณภาพภายในโดยสถานศึกษาและต้นสังกัด

กลุ่มที่ 2 กลุ่มตัวบ่งชี้อัตลักษณ์  มี ๒ ตัวบ่งชี้

ตบช.  ๙  ผลการพัฒนาให้บรรลุตามปรัชญา  ปณิธาน พันธกิจ และวัตถุประสงค์ของ

              การจัดตั้งสถานศึกษา

ตบช. ๑๐ ผลการพัฒนาตามจุดเน้นและจุดเด่นที่ส่งผลสะท้อนเป็นเอกลักษณ์ของ

              สถานศึกษา

กลุ่มที่ 3 กลุ่มตัวบ่งชี้มาตรการส่งเสริม  มี  ๒ ตัวบ่งชี้

                            ตบช. ๑๑  ผลการดำเนินงานโครงการพิเศษเพื่อส่งเสริมบทบาทของสถานศึกษา

                            ตบช. ๑๒ ผลการส่งเสริมพัฒนาสถานศึกษาเพื่อยกระดับมาตรฐาน รักษามาตรฐาน

                                           และพัฒนาสู่ความเป็นเลิศเพื่อให้สอดคล้องกับแนวทางการปฏิรูปการศึกษา

  ค่าน้ำหนักคะแนน

          กลุ่มที่ ๑ กลุ่มตัวบ่งชี้พื้นฐาน  มี ๘ ตัวบ่งชี้                                  คะแนน   ๘๐  คะแนน  

          กลุ่มที่ ๒ กลุ่มตัวบ่งชี้อัตลักษณ์  มี ๒ ตัวบ่งชี้                             คะแนน   ๑๐  คะแนน  

          กลุ่มที่ ๓ กลุ่มตัวบ่งชี้มาตรการส่งเสริม  มี ๒ ตัวบ่งชี้                 คะแนน   ๑๐  คะแนน  

                                                                                รวมทั้งสิ้น                                  คะแนน   ๑๐๐  คะแนน  

รายละเอียดคะแนนแต่ละตัวบ่งชี้

          กลุ่มที่ 1 กลุ่มตัวบ่งชี้พื้นฐาน  มี 8 ตัวบ่งชี้                             คะแนน   ๘๐  คะแนน  

             ตบช. ๑  ผู้เรียนมีสุขภาพกายและสุขภาพจิตที่ดี                       คะแนน   ๑๐  คะแนน  

             ตบช. ๒ ผู้เรียนมีคุณธรรม  จริยธรรม  และฯ                              คะแนน   ๑๐  คะแนน  

             ตบช. ๓  ผู้เรียนใฝ่รู้ และเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง                            คะแนน   ๑๐  คะแนน                                 

             ตบช. ๔  ผู้เรียนคิดเป็นทำเป็น                                                     คะแนน   ๑๐  คะแนน  

             ตบช. ๕  ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียน                             คะแนน   ๒๐  คะแนน  

             ตบช. ๖  ประสิทธิผลการจัดการเรียนการสอนที่ฯ                      คะแนน   ๑๐  คะแนน  

             ตบช. ๗  ประสิทธิภาพาการบริหารจัดการและฯ                         คะแนน     ๕  คะแนน  

             ตบช. ๘  พัฒนาการของการประกันคุณภาพภายในฯ                คะแนน     ๕  คะแนน  

กลุ่มที่ ๒ กลุ่มตัวบ่งชี้อัตลักษณ์  มี  ๒ ตัวบ่งช

             ตบช.  ๙  ผลการพัฒนาให้บรรลุตามปรัชญา ฯ                          คะแนน     ๕  คะแนน  

             ตบช. ๑๐  ผลการพัฒนาตามจุดเน้นและจุดเด่นฯ                       คะแนน     ๕  คะแนน  

กลุ่มที่ ๓ กลุ่มตัวบ่งชี้มาตรการส่งเสริม  มี ๒ ตัวบ่งชี้

                            ตบช. ๑๐  ผลการดำเนินงานโครงการพิเศษเพื่อฯ                      คะแนน     ๕  คะแนน  

                            ตบช. ๑๑  ผลการส่งเสริมพัฒนาสถานศึกษาเพื่อฯ                     คะแนน     ๕  คะแนน  

รูปแบบและวิธีการประเมิน

                การประเมินคุณภาพภายนอกรอบสาม  มีการประเมิน  ๕  รูปแบบ  ได้แก่ 

๑.การประเมินเชิงปริมาณ (ตบช. ๒.๑, ๒.๓, ๓.๑, ๓.๒, ๔.๑, ๔.๒, และ๖.๒รวม๗ตัวบ่งชี้ย่อย))

๒.การประเมินเชิงปริมาณและเชิงพัฒนาการ (ตบช. ๑.๑, ๕.๑-๕.๘, และ ๘รวม ๑๐ ตัวบ่งชี้ย่อย)

๓.การประเมินเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ (ตบช. ๑.๒และ ๒.๒ รวม ๒ ตัวบ่งชี้ย่อย)

๔.การประเมินเชิงคุณภาพ (ตบช. ๖.๑ , ๗, ๙, ๑๐ และ ๑๒ รวม ๕ ตัวบ่งชี้ย่อย)

๕.การประเมินเชิงคุณภาพและการพิจารณาผลการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น(BEETER) (ตบช.๑๑)

 พบกันใหม่ตอนที่ ๒ รายละเอียดมาตรฐานและตัวบ่งชี้…..

แหล่งอ้างอิง

สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.).  (๒๕๕๓).  คู่มือการประเมินคุณภาพ

                    ภายนอกรอบสาม (พ.ศ.๒๕๕๔-๒๕๕๘) ระดับสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน ฉบับสถานศึกษา

                    พ.ศ. ๒๕๕๘

สำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษา (สมศ.).  (๒๕๕๓). Presentation การประชุม
                    วิชาการ 10 ปี สมศ."ทิศทางการประเมินคุณภาพภายนอก รอบสาม (พ.ศ.2554-2558). 
                    ค้นเมื่อวันที่ 25 ธันวาคม 2553  จาก http://www.onesqa.or.th/onesqa/th/seminar/
                   detail.php?GroupID=&ID=440&SystemKey=seminar